ردیف مقامات در قرائت قرآن

ردیف مقامات

 

بعد از شناخت مقامات موسیقی قرآن، باید تناسب آنها را با یکدیگر بدانیم تا هر مقامی در موضع مناسب خویش قرار گیرد و قرائت قرآن از نظر فنی، ردیف زیبا و دل نشینی پیدا نماید. برای اینکار، هر یک از مقامات را در نظر گرفته و تناسبش را با دیگر مقامات می سنجیم.

 

•مقام بیات :

 

بیات را ام المقامات گویند. شاید این نامگذاری به این سبب باشد که بیات با همه مقامات متناسب است و پس از آن هر مقامی را می توان تلاوت کرد. اگر چه مرسوم است پس از بیات، مقامات رست، صبا و نهاوند خوانده شود.

 

ام المقامات بودن بیات، مقام موجب گردیده است تا پس از هر مقامی آنرا بتوان خواند.

 

•مقام رست :

 

چون رست ملک المقامات است، پس از هر مقامی تلاوت می شود. پس از مقام رست مقامات چهارگاه، سه گاه و نهاوند خوانده می شود.

 

•مقام سگاه :

 

قبل و پس از مقام سه گاه، مقامات چهارگاه و حجاز خوانده می شود.

 

•مقام حجاز :

 

قبل و پس از حجاز مقامات سگاه و صبا خوانده می شود.

 

•مقام نهاوند :

 

قبل و پس از نهاوند مقامات حجاز، چهارگاه و صبا خوانده می شود.

 

•مقام صبا :

 

قبل و پس از صبا مقامات سگاه، حجاز و نهاوند خوانده می شود.

 

•مقام چهارگاه :

 

قبل و پس از چهارگاه، سگاه و صبا خوانده می شود.

 

لازم به ذکر است که اگر معانی آیات شریفه با ردیف انتخاب قاری مناسبت نداشته باشد باید ردیف دیگری انتخاب گردد و هرگز نباید هدف والای هنر قرائت را که القای معناست فدای موسیقی قرائت نمود، اگرچه در یک قرائت طولانی فقط فقط دو مقام خوانده شود. این سنت مشهور که تلاوت را با مقام بیات شروع می کنند زمانی پسندیده است که با آیات شروع تلاوت تناسب داشته باشد. مثلاً اگر شروع تلاوت با آیات شریفه ای است که احکام فقهی را بیان می کند، مانند:

 

« وَ یَسْئَلونَکَ عَنِ الْمحیضَ »

 

نباید با مقام بیات تلاوت شود و زیباتر آن است که با مقام رست خوانده شود.

 

مطلب بعدی این است که برخی از قراء مصری، ردیف خاصی برای تلاوت خویش دارند و همیشه از آن استفاده می کنند؛ همچون این ردیف ها:

 

1- مقامات: بیات، رست، چهارگاه، سگاه، حجاز و بیات.

 

2- مقامات: بیات، صبا، نهاوند یا حجاز، رست، سگاه، چهارگاه و بیات.

 

3- مقامات: رست، سگاه، بیات، صبا، حجاز و رست.

 

باید گفت: این ردیف ها برای قاری قرآن ملاک قابل قبولی نیست بلکه باید قبل از تلاوت، ریدف مناسبی که به القاء معنا خدشه وارد نکند تنظیم نمود و سپس تلاوت کرد.

 

سخن مشهوری است که می گوید: «در هر مقامی که تلاوت با آن آغاز می شود باید با همان مقام تلاوت را ختم کرد» اما باید توجه داشت، هر چند در هنرهای آوازی، مثلاً آواز ایرانی از هر دستگاهی که آواز شروع می شود در همان دستگاه باید فرود آمد، اما هنر قرائت اگر چه در ردیف هنرهای آوازی است، مزیت و شرافتی عالی بر آنها دارد و آن تلاوت کلام وحی و القای معنا با این تلاوت است. پس اگر در زمان ختم تلاوت، معنای آیه شریفه تناسب با مقامی که شروع به تلاوت شده است نداشته باشد، نباید با آن مقام ختم نمود و فرود آمد. بلکه فرود و ختم قرائت باید با هر مقامی که متناسب با معنی آیه شریفه است، باشد.

 

/ 0 نظر / 59 بازدید